કેમ્બ્રિજ, મેસેચ્યુસેટ્સ | ૨૩મી ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ | હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના સેન્ડર્સ થિયેટરમાં મોરારી બાપુની ‘માનસ ગુરુ પ્રસાદ’રામકથાનું રવિવારે સમાપન થયું. આ સાથે રામચરિતમાનસની પરંપરા, ભારતીય શાસ્ત્રીય ચિંતન અને શૈક્ષણિક જગતને એકસાથે લાવનાર એક અભૂતપૂર્વ નવ દિવસીય આયોજન પૂર્ણ થયું.
સમાપન પ્રસંગે બાપુએ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીને ખાસ અપીલ કરી કે ચારેય વેદો, રામચરિતમાનસ અને વાલ્મીકિ રામાયણની નકલોનું સંરક્ષણ કરીને તેને યુનિવર્સિટીમાં રાખવામાં આવે, જેથી આવનારી પેઢીઓના વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકો માટે આ મૂળભૂત ભારતીય ગ્રંથો ઉપલબ્ધ રહી શકે.
આ અપીલ રામકથાની મૂળ ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરતી હતી. રામકથાનો ઉદ્દેશ માત્ર રામચરિતમાનસ સાથે જોડાયેલી આધ્યાત્મિક અને સાહિત્યિક પરંપરાઓને વૈશ્વિક શ્રોતાઓ સુધી પહોંચાડવાનો જ નહોતો, પરંતુ ભારતની શાસ્ત્રીય જ્ઞાનપરંપરા અને આધુનિક શૈક્ષણિક સંશોધન વચ્ચે વધુ ઊંડો સંવાદ સ્થાપિત કરવાનો પણ હતો.
19 ઑગસ્ટે ગોસ્વામી તુલસીદાસજીની જન્મજયંતી તુલસી જયંતી નિમિત્તે સેન્ડર્સ થિયેટરમાં તુલસી જન્મોત્સવ અને ગ્લોબલ એવોર્ડ્સ સમારોહનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે 16 વર્ષના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત ભારતની બહાર તુલસી, વ્યાસ, વાલ્મીકિ અને રત્નાવલી એવોર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા. કુલ આઠ એવોર્ડ નવ વિદ્વાનો અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા યોગદાનકર્તાઓને આપવામાં આવ્યા.
વાલ્મીકિ એવોર્ડ યૂસી બર્કલેના પ્રોફેસર સેલી જે. સુધરલેન્ડ ગોલ્ડમેન અને પ્રોફેસર રોબર્ટ પી. ગોલ્ડમેન તેમજ ઓસાકા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર મડોકા ફુકુઓકાને આપવામાં આવ્યો. વ્યાસ એવોર્ડ કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર જ્હોન સ્ટ્રેટન હોલી, ડૉ. અશ્વિનભાઈ કાંતિભાઈ રાજગોર અને દેવી ચિત્રલેખાને એનાયત થયો. જ્યારે તુલસી એવોર્ડ યુટી ઑસ્ટિનના પ્રોફેસર રૂપર્ટ સ્નેલ અને સમુદાયના આગેવાન પિયુષભાઈ મહેતાને આપવામાં આવ્યો.
હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના પોતાના પ્રોફેસર ડાયના એલ. એકને તુલનાત્મક ધર્મના ક્ષેત્રમાં તેમના યોગદાન બદલ રત્નાવલી એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. હાર્વર્ડ ખાતે આ સમગ્ર કાર્યક્રમના આયોજનને શક્ય બનાવવામાં પણ તેમનું મહત્વપૂર્ણ યોગદાન રહ્યું હતું.
આ આયોજનમાં ભારતમાંથી આવેલા કથાકારો, વિદ્વાનો, સંગીતકારો અને કલાકારો સાથે હાર્વર્ડના શૈક્ષણિક સમુદાયના સભ્યો પણ જોડાયા હતા. 16થી 18 ઑગસ્ટ દરમિયાન યોજાયેલી ત્રણ દિવસીય શૈક્ષણિક ચર્ચાઓમાં જાપાન, નેધરલેન્ડ્સ, યુકે અને અમેરિકાના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા વિદ્વાનો અને પ્રેક્ટિશનર્સે ભારતની સાહિત્યિક, દાર્શનિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાના વિવિધ પાસાઓ પર વિચારવિમર્શ કર્યો.
આ રીતે હાર્વર્ડ ખાતેના નવ દિવસ માત્ર રામકથાના સમાપન પૂરતા સીમિત રહ્યા નહીં, પરંતુ રામચરિતમાનસની પરંપરા અને વૈશ્વિક શૈક્ષણિક સમુદાય વચ્ચે એક વ્યાપક સંવાદની નવી શરૂઆત બની રહ્યા.
બાપુએ કહ્યું, “કોઈએ મને પૂછ્યું કે હું હાર્વર્ડ કેમ આવ્યો છું? મેં કહ્યું — ‘મૈં પઢને નહીં આયા, મૈં પઢાને નહીં આયા; મૈં પ્રસાદ બાંટને આયા હૂં.’”
રામ કથાના મુખ્ય આયોજક પાવન પોપટ OBEએ જણાવ્યું હતું કે, “અહીં નવ દિવસની રામકથાના સમાપન સમયે અમારા હૃદય કૃતજ્ઞતાથી ભરાઈ ગયા છે. સત્ય, પ્રેમ અને કરુણા જેવા સાર્વત્રિક મૂલ્યોની પૃષ્ઠભૂમિમાં અમે વિદ્વાનો, શ્રદ્ધાળુઓ અને વિશાળ સમુદાયના સભ્યોને ખુલ્લા મનથી શીખવા, સમજવા અને આત્મજ્ઞાન મેળવવાની ભાવના સાથે એકસાથે જોડાતા જોયા છે.”
માનસ ગુરુ પ્રસાદ કથાએ ભક્તિ, શાસ્ત્રજ્ઞાન, સંગીત અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને એક મંચ પર લાવ્યું. અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રોતાઓને ભારતની શાસ્ત્રીય પરંપરાઓને નજીકથી સમજવાની તક મળી. આ આયોજન દ્વારા રામચરિતમાનસની યાત્રા તેની પરંપરાગત સીમાઓથી આગળ વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરી, સાથે જ મોરારી બાપુના ઉપદેશોના મૂળભૂત મૂલ્યો — સત્ય, પ્રેમ અને કરુણા —ને પણ જાળવી રાખવામાં આવ્યા.
== સમાપ્ત ==